η δέσμη

by

Απόσπασμα από κείμενο του Βακαλόπουλου, δημοσιευμένο το 1988:

Υπήρχαν όμως ανέκαθεν ταινίες που επιθυμούσαν να αναπνεύσουν και που τις καλύπτει ένα πέπλο σιωπής, ταινίες που μοιάζουν με βαθιές ανάσες, μακριά από το νέφος των ιδεολογημάτων. Οι ταινίες αυτές αποσιωπήθηκαν ή θεωρήθηκαν εξαιρέσεις: ίσως να μην είναι καθόλου τυχαίο ότι οι περισσότεροι θεωρούν την Αναπαράσταση του Αγγελόπουλου ως εναρκτήριο λάκτισμα του νέου ελληνικού κινηματογράφου, σπρώχνοντας έτσι στη λήθη το αριστουργηματικό Μέχρι το Πλοίο του Αλέξη Δαμιανού, που προηγθηκε κατά τρία χρόνια. Κι όμως, η προσεκτική σύγκριση των δύο ταινιών αποκαλύπτει μα διαφορά που δεν είναι ιδεολογικής τάξεως: με δυό λόγια, ενώ και οι δύο ταινίες διαπιστώνουν την ίδια καταστροφή της ελληνικής επαρχίας, ο Αγγελόπουλος το κάνει αυτό εκ των υστέρων ενώ ο Δαμιανός το συλλαμβάνει εν τω γεννάσθαι. Η Αναπαράσταση προωθεί την ιδέα ότι ο κινηματογράφος στην Ελλάδα έχει τη μοναδική αποστολή να κηδέψει μέσω των εικόνων την ερειπωμένη ελληνική πραγματικότητα. Αντίθετα, ο Δαμιανός οδηγεί την ταινία του από τα βουνά στον Πειραιά, πιστεύοντας ακράδαντα ότιο κινηματογράφος σ’ αυτή τη χώρα αποκτά πραγματική υπόσταση μόνο όταν συντονίζεται με τη βασανιστική πορεία της επιβίωσης. Για τον Δαμιανό ό,τι πεθαίνει συνεχίζει να υπάρχει· και έτσι μια γυναίκα, η Ευδοκία, κουβαλάει πάντα αυτή την Ελλάδα που ο Αγγελόπουλος συνεχίζει να θεωρεί χαμένη, κηδεύοντάς την από ταινία σε ταινία.

Έχω την εντύπωση ότι «νέος ελληνικός κινηματογράφος» θεωρήθηκε και συνεχίζει να θεωρείται η σειρά των ταινιών που προκύπτουν από την Αναπαράσταση και που αντιμετωπίζει την ελληνική πραγματικότητα σαν κάτι τελειωμένο και σταματημένο στο χρόνο, ένα σύνολο ερειπίων που αφήνει χώρο για ένα αργόσυρτο πένθος, σε έγχρωμη έκδοση με πολλές φωτοσκιάσεις. Στις «υπερφωτισμένες» ταινίες που μας κατέκλυσαν και συνεχίζουν να μας κατακλύζουν όλα αυτά τα χρόνια, το μοναδικό πράγμα που σαλεύει είναι η κάμερα, και η ιδιαιτερότητα αυτή ξεπέρασε τις ιστορικές ταινίες για τον εμφύλιο και εγκαταστάθηκε κυριαρχικά ακόμα και σε ταινίες που σέρνουν τις βόλτες τους σ’ ένα άδειο παρόν ή θρηνούν για ένα ανύπαρκτο μέλλον (η Πρωινη Περίπολος του Νικολαΐδη). Οι θεατές απομακρύνθηκαν από τις ταινίες που επιμένουν να σαβανώνουν οτιδήποτε αγγίζουν, κι αυτό είναι πολύ φυσικό: οι ίδιοι συνεχίζουν να ζουν σε καταστάσεις πολύ πιο κινηματογραφικές που δεν έχουν γίνει ποτέ ταινίες.

Όταν η ιδεολογία, η αισθητική, η κινηματογραφοφιλία, τα θεωρητικά κείμενα, η δημοσιογραφική κλάψα και οι μόδες των φεστιβάλ χαθούν από τα μάτια μας, τότε η μνήμη ανασύρει μερικές ελληνικές ταινίες που τόλμησαν να παραδοθούν στην αντιφατική αλλά και πάντα ζωντανή ελληνική πραγματικότητα. Τότε έρχονται στο νου οι δύο ταινίες του Δαμιανού που δεν δημιούργησαν κανενός είδους σχολή κι απλώς συναντήθηκαν με μεταγενέστερες προσπάθειες εξίσου τολμηρές και απελπισμένες: η Αθήνα των Απέναντι, η χουντική περίοδος της Φωτογραφίας, το φως που καίει το Δέντρο που Πληγώναμε, το φορτηγό που κατεβάζει τους ήρωες της Καρκαλούς στην Ομόνοια και η εύθραυστη ισορροπία των Παιδιών του Κρόνου συναντούν τις ταινίες του Δαμιανού και τριγυρίζουν όλες μαζί γύρω από ένα αόρατο κέντρο.

Έτσι ο Δαμιανός, – που έχει αποσυρθεί στην Εύβοια- μπορεί να αποδειχθεί στο μέλλον ο πιο σημαντικός Έλληνας κινηματογραφιστής, ακριβώς γιατί προοιωνίσθηκε μια δέσμη ταινιών όπου η αισθητική, η ιδεολογία και η τεχνική περνάνε σε δεύτερη μοίρα και η σκηνοθεσία εγκαταλείπει τη θέση του υπέρτατου κριτή για να εμπλακεί σ’ ένα άγνωστο, ηδονικό και βασανιστικό παιχνίδι με την πραγματικότητα.

Advertisements

Tags:

4 Responses to “η δέσμη”

  1. dystropop Says:

    Κατά τη γνώμη μου η κριτική του στον Αγγελόπουλο είναι υπερβολικά σκληρή, στα όρια της εμπάθειας· η διάκριση όμως που εισάγει (σχηματικά: οι ταινίες που έλκουν την καταγωγή τους από την Αναπαράσταση, κι εκείνες που ανήκουν στην άλλη «δέσμη») είναι νομίζω πολύ χρήσιμη, και αφορά τον κινηματογράφο του Τσιώλη, τη ματιά των Χειμερινών Κολυμβητών στα νεοελληνικά πράγματα κλπ. Ίσως μάλιστα να εξηγεί τη γοητεία που μας ασκούν.

  2. dystropop Says:

    Επίσης πρέπει να αποφασίσουμε τι θα γίνει με το θέμα φλουρί. Μας δουλεύει το άλλο μισό σύμπαν, που του παραδώσαμε το 95%.

  3. κάγγελος Says:

    Ωραίο το post,συμπληρώνει με στυλ πίνω 5καφέ πρωί κυριακής,τη χτεσινή απέραντη νύχτα.

    Για το φλουρί μάλλον έχουμε νέα.Ακούστηκε οτι κάποιος βανδάλισε το 1/4 του συγκεκριμένου κομματιού(βανδάλισε=έφαγε).Οι υπόλοιποι μάρτυρες ας μιλήσουν τώρα διαφορετικά να φάνε οτι έχει απομείνει και τους αντιστοιχεί.

  4. Όλγα Ρόμπαρντς « pentekappa Says:

    […] στο 5κ τελευταία… Κείμενά του ανεβαίνουν, κι άλλα κείμενά του ανεβαίνουν, συνεντεύξεις του διαβάζονται, ταινίες […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: